CPT STANDARTLARI

  İçerik

*Polis nezareti

*Hapis

*Kolluk kuvvetlerinin eğitimi

*Cezaevlerinde sağlık hizmetleri

*Yabancılar mevzuatına göre gözetim altında tutulan yabancı ülke vatandaşları

*Psikiyatri kurumlarına istem dışı yerleştirilme

*Özgürlüğünden Mahrum Edilen Çocuklar

*Özgürlüğünden Mahrum Edilen Kadınlar

I. Polis Nezareti

CPT, polis gözetimi altında tutulan bireylerin üç hakkına özellikle önem vermektedir: söz konusu kişinin gözaltı durumunu istediği bir üçüncü tarafa (aile ferdi, arkadaş, konsolosluk) bildirme hakkı, avukata erişim hakkı ve (polis yetkilileri tarafından çağırılan doktorun yaptığı tıbbi muayeneye ek olarak) istediği bir doktor tarafından tıbbi muayene hakkı.

Sorgulama süreci;

Ele alınması gereken konulardan bazıları:

a) Görüşmede bulunan kişilerin kimliği (isim ve/veya sicil numara) hakkında göz altındaki kişinin bilgilendirilmesi;

b) Görüşmenin kabul edilebilir süresi;

c) Görüşmeler arasında dinlenme dönemleri ve görüşme sırasında molalar;

d) Görüşmelerin yapılabileceği yerler;

e) Tutuklunun sorgulanırken ayakta durmasının istenip istenemeyeceğidir.

Polis nezareti

-Kısa sürelidir

-Bütün polis hücreleri, içinde bulundurulan kişi sayısına göre makul büyüklükte olmalı

-Gerekli ışıklandırma (uyku süresi hariç, okumaya yetecek kadar ışık)

-Havalandırma şartlarına sahip olmalıdır

-Hücrelerde dinlenme imkanı olmalı

-Nezarette gece kalmak zorunda olan kişilere temiz şilte ve battaniye verilmelidir.

-Nezaretteki kişiler gerektiğinde temiz ve düzgün şartlarda doğal ihtiyaçlarını karşılayabilmeli ve uygun yıkanma imkanlarına sahip olmalıdır. Bu kişilere uygun zamanlarda her gün en az bir tam öğün (sandviçten daha doyurucu bir şey) olmak üzere yemek verilmelidir.



HÜCRE ÖLÇÜTLERİ

Birkaç saatten daha uzun süreli kalışlar için tek kişilik polis hücreleri ;

7 metrekare civarında, duvarlar arasında 2 metre veya daha çok, tavan ve taban arasında 2.5 metre mesafe olan yerler.

Şüphelilerin Sorgulanması

*Tatminkar bir biçimde yapılabilmesi için özel eğitim gerektiren ve uzmanların yapması gerekir.

*Sorgulamanın amacının tam olarak ne olduğu kesin olarak belirlenmelidir.

*Polis tarafından alınan ifadelerin elektronik (ses ve/veya video) olarak kaydedilmesi gerekir.

*Görüşme odaları iyi aydınlatılmış, ısıtılmış ve havalandırılmış olmanın yanı sıra, görüşme sürecine dahil olan bütün katılımcılar için benzer tarzda ve rahatlık düzeyinde sandalyelere sahip olmalıdır.

*Görüşmeyi yapan memur, şüpheliye göre daha baskın (örneğin daha yüksekte) veya uzak bir konumda olmamalıdır.

II.Hapis
Dikkat edilmesi gereken hususlar

III.Kolluk Kuvvetlerinin Eğitimi

Özgürlüğünden mahrum bırakılmış bir kişinin kötü muamele görmesinin engellenmesinde en iyi teminat, hiç şüphesiz, doğru eğitilmiş bir polis veya cezaevi yetkilisidir. Nitelikli görevliler, kötü muameleye başvurmaksızın görevlerini başarı ile yerine getirebilecekler ve gözaltındaki kişiler ve tutuklularla ilgili temel önlemlere saygı göstereceklerdir.

CPT bu bağlamda, kolluk kuvvetlerinin göreve alınması sürecinde kişiler arası iletişim yeteneğinin önemli bir faktör olması ve eğitim sırasında, insan onuruna saygı esasına dayalı kişiler arası iletişim becerilerinin geliştirilmesine önem verilmesi gerektiğine inanmaktadır. Bu becerilere sahip olmak, polis veya cezaevi yetkilisinin farklı şartlarda şiddete dönüşebilecek bir olayı önlemesini veya daha genel olarak, gerilimin azaltılmasını sağlayacak, aynı zamanda emniyet ve cezaevi kurumlarında yaşam kalitesini söz konusu bütün kişilerin yararına olacak şekilde iyileştirmeye yarayacaktır.

IV. Cezaevlerinde Sağlık Hizmetleri

a. Doktora erişim

b. Bakımda eşitlik

c. Hastanın onayı ve gizlilik

d. Önleyici sağlık hizmetleri

e. İnsani yardım

f. Mesleki bağımsızlık

g. Mesleki yetkinlik


Doktora erişim

Cezaevine girerken, bütün tutuklular gecikme olmaksızın cezaevinin sağlık hizmetlerinde görev yapan bir kişi tarafından görülmelidir.

Cezaevine gelişlerinde hükümlülere, sağlık bakım hizmetinin varlığı ve işleyişi hakkında bilgi veren ve hijyenle ilgili temel önlemleri hatırlatan bir kitapçık veya broşür verilmesi de faydalı olacaktır.

Bir cezaevinin sağlık hizmetleri en azından düzenli ayakta konsültasyon ve acil durumlarda tedavi sunabilmelidir.

Bakımda eşitlik

Bir cezaevi sağlık bakım hizmetinin, tıbbi tedavi ve hemşirelik hizmetlerinin yanı sıra uygun perhiz, fizyoterapi, rehabilitasyon ve diğer gerekli özel imkanları toplumdaki hastalara sunulan koşullarda sunabilmesi gerekmektedir.

Hastanın Onayı ve Gizlilik

Hastalara durumları, tedavileri ve kendilerine reçete edilen ilaçlarla ilgili bütün gerekli bilgiler (gerekirse bir tıp raporu halinde) verilmelidir

Hastalar, bu bilginin ailelerine ve avukatlarına veya dışarıdaki bir doktora iletilmesini isteyebilmelidir

Tutukluların tıbbi muayeneleri (gelişte veya daha sonra) cezaevi yetkililerinin duyamayacağı ve söz konusu doktor aksini talep etmedikçe, göremeyeceği şekilde yapılmalıdır. Ayrıca tutuklular gruplar halinde değil, ayrı ayrı muayene edilmelidir.

Önleyici sağlık hizmetleri

-Hijyen

-Bulaşıcı Hastalıklar

-İntiharın Önlenmesi

-Şiddetin Önlenmesi

İnsani yardım

- Anne ve Çocuk

- Ergenlik Çağındaki Gençler

- Sürekli Tutukluluğa Uygun Olmayan Hükümlüler

Mesleki bağımsızlık

Cezaevi doktoru görevini ne kadar resmi bir konumda gerçekleştiriyor olursa olsun, klinik kararlarını sadece tıbbi kıstaslara göre vermelidir.

Tıbbi çalışmaların kalitesi ve etkisi nitelikli bir tıbbi yetkili tarafından değerlendirilmelidir. Aynı şekilde, mevcut kaynaklar da güvenlik ve idareden sorumlu kişiler tarafından değil, böyle bir yetkili tarafından yönetilmelidir.

Mesleki yetkinlik

Cezaevi doktorları ve hemşireleri, cezaevi patolojisinin özel türleri ile başa çıkabilecek ve tedavi yöntemlerini tutukluluk koşullarına uydurabilecek uzman bilgiye sahip olmalıdır.

Özellikle de şiddetin önlenmesi ve gerektiğinde kontrol edilmesine yönelik mesleki tutumların geliştirilmesi gereklidir.

V. Yabancılar mevzuatına göre gözetim altında tutulan yabancı ülke vatandaşları

Gözaltı merkezleri

CPT heyetleri göç ile ilgili gözaltına alınan kişilerle, giriş noktalarındaki nezaret merkezlerinden karakollara, cezaevlerinden özel gözaltı merkezlerine kadar çok çeşitli gözetim yerlerinde karşılaşmıştır.

Giriş noktası nezaret merkezleri özellikle uzun kalışlar için yetersiz bulunmuştur. CPT delegasyonları bazı hallerde havaalanı salonlarında derme çatma koşullarda günlerce tutulan kişilere rastlamıştır. Bu kişilere uyumak için uygun yerler gösterilmesi, bagajlarına ve uygun donanımlı tuvalet ve yıkanma imkanlarına ulaşmalarının sağlanması ve gün içinde açık havada egzersiz yapmalarına izin verilmesi gereklidir. Ayrıca, yiyeceğe erişim ve tıbbi bakım da teminat altına alınmalıdır.

Sınırdışı işlemleri sırasında baskı yöntemlerine başvurma

CPT, göç nedeniyle gözaltında bulunanların sınırdışı edilmeleri sırasında baskı yöntemlerine başvurulduğu konusunda bazı ülkelerden rahatsız edici bildirimler aldığını belirtmek zorundadır. Bu raporlar özellikle dövme, bağlama, ağzını tıkama ve söz konusu kişinin onayı dışında sakinleştirici verme iddialarını içermektedir.

CPT bir devletin topraklarında kalmaya kararlı bir yabancı ülke vatandaşı ile ilgili bir sınırdışı kararını uygulamanın zor bir işlem olacağını kabul etmektedir. Kolluk kuvvetleri zaman zaman böyle bir kararı uygulamak konusunda güç kullanmak zorunda kalabilirler. Ancak kullanılacak güç mantık sınırları içinde gerekli olandan fazla olmamalıdır. Haklarında sınırdışı kararı bulunan kişilerin bir ulaşım aracına binmelerini sağlamak veya binmedikleri için cezalandırmak amacıyla fiziksel olarak saldırıya uğramaları hiç bir şekilde kabul edilemez. Komite ayrıca bir kişinin ağzının tıkanmasının son derece tehlikeli bir uygulama olduğuna dikkat çekmek istemektedi

Gözaltı sırasında alınacak önlemler

Göç nedeniyle gözaltında tutulan kişiler, özgürlüklerinden mahrum edilmiş diğer kişiler gibi, gözaltına alınmalarından itibaren istedikleri bir kişiyi durumlarından haberdar edebilmeli ve bir avukat ve doktorla temasa geçebilmelidir. Ayrıca gecikme olmaksızın ve anladıkları bir dilde, hakları ve uygulanacak prosedür hakkında kendilerine tam bilgilendirilmelidirler.

Genel olarak, göç nedeniyle gözaltında tutulanlar gözetim altında bulundukları süre boyunca dış dünya ile temaslarını sürdürme, özellikle de telefon kullanma ve akrabaları ve ilgili kuruluşların temsilcileri tarafından ziyaret edilme hakkına sahip olmalıdırlar.


VI. Psikiyatri kurumlarına istem dışı yerleştirilme

Görev tanımı çerçevesinde bir psikiyatri kurumunu ziyaret ederken CPT’nin ilk önceliği, hastalara kasti kötü muameleye ilişkin bir gösterge bulunup bulunmadığını değerlendirmek olmalıdır.

Her hasta için ayrı bir kişisel ve gizli sağlık dosyası açılmalıdır. Dosyada tanısal bilginin yanı sıra (hastaya yapılan özel muayenelerin sonuçları da dahil) hastanın akli ve somatik sağlık durumu ve tedavisinin sürekli kayıtları bulunmalıdır. Tedavi açısından tavsiye edilmediği durumların dışında, hasta kendi dosyasına bakabilmeli ve içerdiği bilgilerin ailesi veya avukatına açıklanmasını isteyebilmelidir. Ayrıca bir sevk söz konusu olduğunda, ilgili dosya sevkin yapıldığı kurumdaki doktorlara iletilmeli ve taburcu durumunda hastanın onayı alınarak dosya dışarıda tedaviyi yürütecek bir doktora gönderilmelidir.

Hastaların zaptedilmesi açık olarak tanımlanmış bir politikaya tabi olmalıdır. Bu politikada açıkça ajite veya saldırgan hastaları zaptetme gayretlerinde, ilk aşamada mümkün olabildiğince fiziksel olmayan yöntemlere başvurulması (örn. sözlü talimat) ve fiziksel müdahale gerekli olduğunda prensipte sadece elle kontrolle sınırlı kalınması gerektiği belirtilmelidir.

Hastaya (elle kontrol, fiziksel zaptetme gereçleri, izolasyon gibi) fiziksel zaptetme yöntemleri her uygulandığında, bu durum (hastanın dosyasının yanı sıra) özellikle bu amaçla tutulan bir kayıt defterine işlenmelidir. Bu kayıtlar önlemin başlangıç ve bitiş saatlerini, durumun oluşma şartlarını, önleme neden başvurulduğunu, emri ve onayı veren doktorun ismini ve hasta ya da personel arasında yaralanan varsa durumlarını açıklamalıdır.


Sonuç


Psikiyatrik hastalığı olan kişilere yönelik sağlık kurumlarının organizasyonel yapısı ülkeden ülkeye değişiklik gösterir ve kesinlikle her devlet tarafından kararlaştırılacak bir konudur. Ancak CPT çok sayıda ülkenin artık büyük psikiyatri kurumlarındaki yatak sayısını azaltarak toplumsal çevre içinde akıl sağlığı birimleri geliştirmeye ağırlık verdiğine dikkati çekmek istemektedir. Yeterli kalitede bakım sağlandığı sürece, böyle birimler Komite tarafından çok olumlu bir gelişme olarak değerlendirmektedir.


Özellikle de toplumdan yalıtılmış yerlerde bulunan büyük psikiyatri kurumları, gerek hastalar gerekse personel için daha büyük bir kurumsal risk oluşturduğu artık geniş kabul gören bir görüştür. Bu durum, hastanın tedavisini olumsuz yönde etkileyebilir. Psikiyatrik tedavinin tüm boyutlarını kapsayan bakım programlarının ana kent merkezlerine yakın küçük birimlerde uygulanması çok daha kolaydır.

VII. Özgürlüğünden Mahrum Edilen Çocuklar

CPT, özgürlükten mahrum bırakıldıktan hemen sonraki dönemde işkence ve kötü muamele riskinin en yüksek olduğuna dikkat çekmektedir. Bu nedenle özgürlüğünden mahrum edilen (çocuklar dahil) herkesin, polisle kalmak zorunda oldukları ilk andan itibaren, gözaltı durumlarını bir akrabaya veya üçüncü tarafa bildirme hakkı, avukata erişim hakkı ve doktora erişim hakkına sahip olması esastır.

Komite’nin deneyimlerine göre, çocuklara kötü muamele yapılması, genellikle söz konusu kişilere kasten acı çektirmek değil, bu kişilerin istismara karşı yeterince korunmaması sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu tür istismarı önleme stratejilerinin önemli bir unsuru, gözaltında olan çocukların kural olarak yetişkinlerden farklı yerlerde kalması prensibinin uygulamaya geçirilmesidir.

VIII. Özgürlüğünden Mahrum Edilen Kadınlar

İlke olarak, özgürlüğünden mahrum kadınlar, aynı kurumda kalan erkeklerden fiziksel olarak ayrı yerlerde tutulmalıdır.

Özgürlüğünden mahrum kadınlar, erkek mahkumlarla aynı şartlar altında anlamlı faaliyetlere (çalışma, eğitim, öğretim, spor, vs.) erişim hakkına sahip olmalıdır. Komite’nin son Genel Rapor’da ifade ettiği gibi, CPT heyetleri genellikle kadın mahkumlara “uygun” olacağı düşünülen faaliyetlere (dikiş veya elişi gibi) katılma imkanı verildiğini, erkek mahkumlara ise çok daha fazla mesleki eğitim verildiğini görmüştür.

Komite, özgürlüğünden mahrum kadınların ihtiyaçlarının erkeklerinkinden önemli ölçüde farklı olduğuna, hijyen ve sağlıkla ilgili konulara da dikkat çekmek istemektedir.

Kadınlara özel hijyen ihtiyaçları da uygun biçimde ele alınmalıdır. Temel ihtiyaçların karşılanmaması aşağılayıcı davranış olabilir.

Özgürlüğünden mahrum kadınlar söz konusu olduğunda, bakımda eşdeğerlik prensibine uymak, jinekoloji dahil kadınlara ait sağlık sorunları hakkında eğitim almış doktor ve hemşirelerin sağlık hizmeti sunmasını sağlamayı gerektirir.

Ayrıca meme ve rahim kanseri taramaları gibi kadınlara özel konularda önleyici sağlık hizmetleri toplumda sunulduğu oranda özgürlüğünden mahrum kadınlara da sunulmalıdır.